Ugody frankowe - kolejne korzystne interpretacje uzyskane przez naszą Kancelarię

W ostatnim czasie uzyskaliśmy dla klientów kancelarii dwie kolejne, korzystne interpretacje indywidualne. Obie dotyczą ugód frankowych, ale rozstrzygają dwa różne, typowe dla takich porozumień zagadnienia:

• w pierwszej kluczowe było ustalenie, czy wypłata kwoty dodatkowej stanowi przychód po stronie kredytobiorcy,

• w drugiej potwierdzono możliwość zastosowania zaniechania poboru PIT w sytuacji ugody obejmującej pożyczkę hipoteczną przeznaczoną na cele mieszkaniowe.

Poniżej omawiamy, dlaczego te kwestie są istotne oraz na co zwracać uwagę przy konstruowaniu ugód i analizie ich skutków podatkowych.

Kwota dodatkowa wypłacana w ramach ugody - gdzie przebiega granica między rozliczeniem a przychodem w PIT?

W wielu ugodach bankowych, obok umorzenia części zadłużenia, występuje również wypłata na rzecz kredytobiorcy określonej kwoty. Niekiedy jest ona opisana jako kwota dodatkowa lub kwota rozliczeniowa, a czasem ugoda nie definiuje jej charakteru wprost. To element, który intuicyjnie kojarzy się z przychodem, bo podatnik faktycznie otrzymuje środki pieniężne.

Z perspektywy PIT decydujące jest jednak nie samo otrzymanie środków, lecz to, czy po stronie podatnika dochodzi do definitywnego, realnego przysporzenia majątkowego (przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o PIT). Wypłata może pełnić różne funkcje: od zwrotu części wcześniejszych świadczeń, przez element bilansujący saldo rozliczeń, aż po świadczenie o charakterze odszkodowawczym lub wynagrodzenie za zrzeczenie się roszczeń.

W rozpatrywanej interpretacji:

• ugoda przewidywała wypłatę kwoty dodatkowej, ale nie definiowała jej charakteru,

• jednocześnie z treści i kontekstu ugody wynikało, że wypłata nie była odszkodowaniem ani wynagrodzeniem za zrzeczenie się roszczeń,

• istotne było też, że wartość kwoty dodatkowej pozostawała w oczywistej relacji do wcześniejszych spłat i mieściła się w ekonomice rozliczenia umowy.

Organ zaakceptował stanowisko, że w takim układzie wypłata nie generuje przychodu, ponieważ nie powoduje dodatkowego wzbogacenia kredytobiorcy. Kluczowe było wykazanie, że wypłata jest elementem rozliczenia stron, a nie samodzielnym świadczeniem o charakterze odszkodowawczym lub gratyfikacyjnym.

Jak ograniczyć ryzyko podatkowe przy konstruowaniu wypłaty

W praktyce rekomendujemy, aby przed podpisaniem ugody zadbać o trzy elementy:

• Opis funkcji kwoty w rozliczeniu – wskazanie, że wypłata stanowi element wyrównania rozliczeń między stronami (rezultat przeliczenia salda i rozliczenia dotychczasowych spłat), a nie świadczenie wykraczające poza rozliczenie.

• Spójność z kalkulacją ugody – jeżeli bank przedstawia wyliczenia, warto upewnić się, że z dokumentów wynika, jak wypłata wpisuje się w bilans wzajemnych świadczeń.

• Ostrożność w nazewnictwie – określenia sugerujące odszkodowanie lub wynagrodzenie za zrzeczenie roszczeń powinny pojawiać się wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiście odzwierciedlają funkcję świadczenia i są możliwe do obrony dowodowo.

To szczególnie istotne w przypadkach, gdy kwota dodatkowa jest w ugodzie opisana skrótowo albo w ogóle nie jest zdefiniowana. Wówczas ciężar uzasadnienia jej charakteru przenosi się na całą dokumentację i kontekst rozliczenia.

Umorzenie wierzytelności z tytułu pożyczki hipotecznej: zaniechanie poboru PIT w realiach ugody

Drugie rozstrzygnięcie dotyczyło ugody obejmującej pożyczkę hipoteczną. W tego typu porozumieniach występuje klasyczny podatkowy problem: umorzenie części zobowiązania może być traktowane jako przychód podatnika (najczęściej kwalifikowany do innych źródeł).

W praktyce ugód frankowych podstawowym mechanizmem ograniczającym to ryzyko jest rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie zaniechania poboru podatku od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe. Zaniechanie pozwala na neutralne podatkowo rozliczenie umorzonej kwoty, przy spełnieniu warunków wskazanych w rozporządzeniu.

W omawianej sprawie kluczowe było potwierdzenie, że:

• pożyczka hipoteczna może mieścić się w definicji kredytu mieszkaniowego na potrzeby rozporządzenia,

• decydujące znaczenie ma przeznaczenie finansowania na jedną inwestycję mieszkaniową oraz spełnienie warunków dotyczących zabezpieczenia hipotecznego i innych wymogów formalnych,

• w rozpatrywanym stanie faktycznym umowa pożyczki nie wskazywała celu udzielenia pożyczki wprost, natomiast przeznaczenie środków na cele mieszkaniowe zostało wykazane w opisie sprawy i udokumentowane.

Organ uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe: umorzona kwota stanowi przychód w rozumieniu ustawy o PIT, jednak w okolicznościach sprawy zastosowanie znajduje zaniechanie poboru podatku. W konsekwencji po stronie podatnika nie powstaje obowiązek zapłaty PIT od umorzenia wynikającego z ugody.

Co z tych interpretacji wynika dla praktyki zawierania ugód?

Te dwa rozstrzygnięcia porządkują częste wątpliwości pojawiające się na etapie negocjowania i podpisywania ugody:

• Wypłata kwoty dodatkowej nie jest z definicji przychodem. Trzeba jednak umieć wykazać, że jest elementem rozliczenia (zwrotowym lub wyrównawczym w sensie ekonomicznym), a nie samodzielnym świadczeniem o charakterze odszkodowawczym lub wynagrodzeniem za rezygnację z roszczeń.

• Umorzenie pożyczki hipotecznej może korzystać z zaniechania poboru PIT. Wymaga to jednak przejścia przez warunki rozporządzenia oraz wykazania mieszkaniowego celu finansowania. Tam, gdzie dokumenty umowne są lakoniczne, kluczowa bywa dokumentacja faktycznego wydatkowania.

• Konstrukcja ugody ma znaczenie podatkowe. Opisy świadczeń, ich nazewnictwo, uzasadnienie rozliczenia i spójność dokumentacji wpływają na ocenę, czy po stronie podatnika powstaje przychód oraz czy możliwe jest zastosowanie mechanizmów ochronnych.

Interpretacja indywidualna jako narzędzie zarządzania ryzykiem

W praktyce ugód frankowych interpretacja indywidualna bywa najbardziej efektywnym sposobem ograniczenia ryzyk podatkowych przed podpisaniem porozumienia. Pozwala to:

• potwierdzić kwalifikację określonych elementów ugody, w tym kwoty dodatkowej,

• ocenić zastosowanie zaniechania poboru PIT do umorzenia zadłużenia,

• ograniczyć ryzyko sporu po latach, kiedy weryfikacja ugody przez organ podatkowy jest trudniejsza i bardziej kosztowna.

Warto pamiętać, że interpretacje indywidualne odnoszą się do konkretnych stanów faktycznych. Dla bezpieczeństwa podatkowego kluczowe jest więc przełożenie wniosków z interpretacji na realia danej ugody, w tym na jej kalkulację i dokumentację.

Podsumowanie

Ugody frankowe wymagają dziś nie tylko analizy cywilnoprawnej, ale również podatkowej. Ostatnie interpretacje potwierdzają, że:

• wypłata kwoty dodatkowej może być neutralna podatkowo, jeżeli nie powoduje realnego, definitywnego przysporzenia,

• umorzenie wierzytelności z tytułu pożyczki hipotecznej może korzystać z zaniechania poboru PIT, o ile spełnione są warunki przewidziane w rozporządzeniu i wykazany jest mieszkaniowy cel finansowania.

Dobrze przygotowana dokumentacja i właściwe ułożenie konstrukcji ugody pozwalają ograniczyć ryzyka, które w praktyce potrafią przesądzić o opłacalności całego porozumienia.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej w indywidualnej sprawie.

Sygnatury interpretacji: